کارگاه متن پژوهی درس هجدهم ادبیات یازدهم
☘️☘️☘️☘️☘️☘️☘️☘️☘️☘️☘️☘️

🌸 قلمرو زبانی

۱- کاربرد معنایی واژۀ "دم" را در متن درس بررسی کنید

✍️"دم" در بند سوم به معنی لحظه هست و در بند چهارم به معنی نفس
البته معنای اصلی "دم" ، نفس هست و "لحظه" معنای مجازی تثبیت شده واژه "دم" ‌هست

۲-در هر یک از گروههای اسمی زیر، هسته و وابسته های آن را مشخص کنید.  

همين نام:
✍️همین وابسته پیشین (صفت اشاره) است
نام هسته است

 اسمای صدگانه اش:   
✍️اسما: هسته است
صدگانه: وابسته پسین برای اسما(صفت)
 َش : وابسته پسین برای اسما(مضاف الیه)

۳- بن ماضی و بن مضارع "رَستن" را بنویسید

✍️بن ماضی رَستن= رَست/ رهید
✍️بن مضارع رَستن= رَه

۴- برای هر یک از فعلهای زیر،نمونه ای از متن درس بیابید

✍️مضارع اخباری(است- نیست )
✍️ماضی نقلی ( "گسترده" و "نهاده" که در هردو "است" محذوف است )
✍️مضارع التزامی(مبدل سازد- اندوزیم- نگه دوزیم- بمانم- روم - نبینم- فرا رود- بستاییم و ...)

🌸 قلمروادبی
 
۱- کـدام بنـد از ایـن سـروده،بیانگر تأثیرپذیـری "گوتـه" از سـبک سـعدی اسـت؟دلیل خود را بنو یسید

✍️بند چهارم:
هرنفسی را دو نعمت است:
دم فرودادن و برآمدنش؛  
آن یکی ممد حیات است،
 اين یکی مفر ِّح ذات؛
 و چنین زیبا، زندگی در هم تنیده است  
و تو شکر خدا کن، به هنگام رنج  
و شکر او کن به وقت رستن از رنج

✍️با اندکی توجه به نثر معروف  دیباچه ی گلستان سعدی که می فرماید:
"هر نفسی (نفس) که فرو می رود ممدّ حیاتست و چون بر می آید مفرّح ذات پس در هر نفسی دو نعمت موجودست و بر هر نعمتی شکری واجب"
در می یابیم که بند چهارم این نوشته گوته به وضوح  از سعدی متاثر بوده ( تلميح نيست چون گوشه چشم و اشاره نيست بلکه بخشي از نوشته ي سعدي آمده/تضمين نيست چون عين عبارت سعدي نيامده بلکه با کمي تغيير آمده/ تمثيل هم نیست)

 ۲- با توجه به متن درس،جدول زیر را کامل کنید :
 
آرایة ادبی:      نمونه    /     (مفهوم)

✍️مجاز:       خاک     / (جسم یا دنیا)
✍️مجاز:     پشتِ زین / (سفر و سیر آفاق)
✍️مجاز:   فکر و حواس/ (کل وجود انسان)

✍️کنایه:    نگه دوزیم /( عمیق دقت کنیم )
✍️کنایه: خوان عدل گسترد/(عدالت ورزید)
 

🌸 قلمرو فکری

 ۱- بند نخست درس، یادآور کدام صفات خداوند است؟

✍️مالک/قادر/ علیم/ حافظ /حاضر وناظر بودن خداوند برکل جهان
 ۲- گوتـه، شـیفته و دلبسـتۀ شـعر و اندیشـۀ حافـظ بود؛ او متن زیـر را نیز به تأثیرپذیـری از حافظ سـروده است:
"مگـر نـه راهنمـای ما هر شـامگاهان با صدای دلکـش، بیتی چند از غزلهای شـورانگیز تو را می خواند تا اختران آسـمان را بیدار کند و رهزنان کوه و دشـت را بترسـاند؟"

الف)کدام قسمت از متن درس با سرودۀ بالا ارتباط معنایی دارد؟
 
✍️ بند ششم که می گوید :
" او اختران را در آسمان نهاده  
تا به بر و بحر نشانمان باشند
 تا نگه به فرازها دوزیم  
 تا از این ره، لذت اندوزیم."

ب) بیتی از حافظ بیابید که با سرودۀ بالا مناسبت داشته باشد؟

✍️ ز رقیب دیو سیرت به خدای خود پناهم
مگر آن شهاب ثاقب مددی دهد خدا را

✍️در آسمان نه عجب گر به گفته‌ی حافظ
سرود زهره به رقص آورد مسیحا را

✍️سرود مجلست اکنون فلک به رقص آرد
که شعر حافظ شیرین‌سخن ترانه‌ی توست

✍️ساقی بیار باده که رمزی بگویمت
از سر اختران کهن سیر و ماه نو
شکل هلال هر سر مه می‌دهد نشان
از افسر سیامک و ترک کلاه زو
حافظ جناب پیر مغان مامن وفاست
درس حدیث عشق بر او خوان و ز او شنو

 ۳- این بخش از سرودۀ گوته، بیانگر چه دیدگاهی است؟  
و تو شكر خدا كن، به هنگام رنج.  
و شكر او كن، به وقت رَستن از رنج
 
✍️توصیه به شکر درهمه حال چه در درهنگام سختی وگرفتاری وچه در حال آسایش
✍️ تسلیم و رضا در خوشی و سختی

۴- کدام بخش از سرودۀ گوته، با متن زیر همنواست؟
 
در کویـر، بیـرون از دیـوار خانـه، پشـت حصـار ده، دیگر هیچ نیسـت. صحرای بـی کرانة عدم. . . راه، تنها به سـوی آسـمان باز اسـت. آسمان ،کشور سـبز آرزوها، چشمة مو ّاج و زلال اسـت نوازش ها، امیدهـا و ... .
علی شریعتی

✍️بند پنجم:

بگذار بر پشت زین خود معتبر بمانم  
تو در کلبه و خیمة خود باز بمان  
بگذار که سرخوش و سرمست به دوردستها روم
 و بر فراز سرم هیچ جز اختران نبینم.

کنکاش و پژوهش...