درس دهم: فصل شکوفایی

این شعر سرودة «مرحوم سلمان هراتی»، از کتاب «دری به خانة خورشید» و در قالب «غزل» است.

** دیروز اگر سوخت ای دوست، غم، برگ و بارِ من و تو   /     امروز می­آید از باغ، بوی بهارِ من و تو

دیروز: مجاز از دوران فبل از انقلاب                  سوخت: در معنایِ «سوزاند» به کار رفته است.      

سوختنِ غم: استعارة مکنیه (مشبه بهِ محذوف، «آتش» است.)                  

برگ و بار: استعاره از حاصل زندگی

«امروز»: مجاز از دوران پس از انقلاب                       باغ: استعاره از کشور        

بوی بهار: استعاره از امید شکوفایی

معنی بیت: ای دوست، اگر دیروز (قبل از انقلاب)، غم، حاصل زندگی ما را نابود کرده بود؛ اما امروز (زمان انقلاب)، امیدِ رشد و شکوفایی در کشور دیده می­شود.

مفهوم: آمدن امید با ظهور انقلاب

** آن­جا در آن برزخِ سرد، در کوچه­های غم و درد  /   غیر از شب آیا چه می­دید، چشمان تارِ من و تو؟

برزخ: حد فاصل میان دو چیز، زمان بین مرگ تا رفتن به بهشت یا دوزخ، فاصلة بین دنیا و آخرت.     

برزخ سرد: استعاره و نمادی از محیط پر از ظلم و خفقان پیش از انقلاب           

کوچه­های غم و درد: تشبیه

شب: استعاره و نمادی از ظلم و ستم                        چه می­دید؟ : استفهام انکاری (چیزی نمی­دید)

واج­آرایی: تکرار صامت «د» و «ر» در مصراع اول                   نقشِ گروه اسمیِ «چه چیز غیر از شب» «مفعول» است.

معنی بیت: در محیط پر از غم و رنجِ پیش از انقلاب، چشمان ما چیزی جز سیاهی و ظلم نمی­دید.

** دیروز در غربت باغ، من بودم و یک چمن داغ   /   امروز خورشید در دشت، آیینه­دارِ من و تو

داغ: اندوه بزرگ، مصیبت           آیینه­دار: کسی که آیینه را در برابر دیگری می­گیرد تا خود را در آن ببیند.

دیروز: مجاز از دوران قبل از انقلاب                 باغ: استعاره از کشور               دشت: استعاره از کشور

یک چمن داغ: کنایه از اندوه فراوان                          امروز: مجاز از دوران پس از انقلاب              خورشید: استعاره از امید

در مصراع دوم، تشبیه دیده می­شود: «خورشید» به «آیینه­دار» تشبیه شده است.               

واج­آرایی: تکرار صامت «د»

باغ و داغ: جناس ناقص اختلافی                    باغ، چمن و دشت: مراعات نظیر

ارتباط معنایی دارد با شعر زیر:

«ای منتظر، مرغِ غمین در آشیانه! من گل به دستت می­دهم، من آب و دانه ... /  می­کارمت در چشم­ها گل­نقشِ امید /  می­بارمت بر دیده­ها بارانِ خورشید.

معنی بیت: دیروز (قبل از انقلاب) با حس غربتی که در کشور بود، من اندوهی بزرگ در دل داشتم؛ اما امروز روشنی و امید در برابر ماست.

مفهوم: اشاره به اندوه و ناامیدی پیش از انقلاب، و امیدواری پس از آن.

** غرق غباریم و غربت، با من بیا سمتِ باران   /    صد جویبار است اینجا، در انتظارِ من و تو

غرقِ غبار و غربت بودن: استعارة مکنیه است. (مشبه­بهِ محذوف، «دریا» است)             

 واج­آرایی: تکرار صامت­های «غ» و «ب» در مصراع اول                         غبار: استعاره از غم و اندوه

«باران» و «جویبار»: استعاره از فضای پاکی­بخش انقلاب                     منتظربودن جویبار: تشخیص  

معنی بیت: غبارِ اندوه و حسِّ غربتِ پیش از انقلاب وجودمان را فراگرفته است، با من به سمت فضای بارانی و پاکی­بخش انقلاب بیا، زیرا جریان­های پاک­کنندة بسیاری در انتظار ماست.

مفهوم: انقلاب، اندوه را از بین برد و پاکی را به ارمغان آورد.

** این فصل، فصلِ من و توست، فصل شکوفایی ما   /   برخیز با گل بخوانیم اینک بهارِ من و تو

فصل: مجاز از دوران؛ این فصل: دوران انقلاب                   گل: استعاره از زیبایی­های انقلاب

بهار: استعاره از دوران انقلاب                     شکوفایی، گل و بهار: مراعات نظیر        

فعلِ «است» از پایان دو مصراع، به قرینة لفظی حذف شده است.                  خواندنِ گل: تشخیص

معنی بیت: دوران انقلاب، زمان شکوفایی ماست، برخیز تا با زیبایی­های آن همراه شویم، زیرا بهارِ شکفتنِ ما فرا رسیده است.

مفهوم: تأثیر انقلاب بر شکوفایی مردم و کشور

** با این نسیم سحرخیز، برخیز اگر جان سپردیم   /    در باغ می­ماند ای دوست، گل یادگار من و تو

نسیم سحرخیز: استعاره از فضای آگاهی­بخش انقلاب                              باغ: استعاره از کشور

گل: استعاره از دستاوردهای زیبای انقلاب                             نسیم، باغ و گل: مراعات نظیر

ارتباط معنایی دارد با شعر زیر از فردوسی:

ز خورشید و از آب و از باد و خاک  /   نگردد تَبَه نام و گفتار پاک          «تَبَه»: تباه، نابود                       

معنی بیت: ای دوست، با وزیدن نسیم آگاهی­بخش انقلاب، تو نیز غفلت را کنار بگذار، زیرا اگر در راه انقلاب بمیریم، دستاوردهای زیبای آن، از ما در کشور به یادگار می­ماند.

مفهوم: تشویق به همراهی با انقلاب و جاودانگی نیکی و زیبایی

** چون رود امیدوارم، بی­تابم و بی­قرارم    /   من می­روم سوی دریا، جای قرارِ من و تو

بیت، تشبیه دارد. (من، چون رود امیدوار و .... هستم)                امیدوار، بی­تاب و بی­قراربودنِ رود: تشخیص

دریا: استعاره از انقلاب                             رود، دریا: مراعات نظیر

معنی بیت: مانند رودخانه­ای که برای رسیدن به دریا امیدوار و بی­قرار است، من نیز به دریای انقلاب که محلّ دیدارمان است، می­پیوندم.

مفهوم: پیوستن به جریان انقلاب