ناله مرغ اسیر این همه بهر وطن است                       مسلک مرغ گرفتار قفس، هم چو من است

قلمرو زبانی : مسلک :‌روش، هم خانوادة:‌سلوک ، سالک  / بیت دو جمله / ناله :‌هسته / مرغ:‌مضاف الیه،/ اسیر :‌صفت مضاف الیه /ناله مرغ:  ترکیب اضافی / مرغ اسیر:  ترکیب وصفی /بهر: حرف اضافه / وطن :‌(متمم اسنادی: متممی که در جایگاه مسند است)/ مسلک مرغ گرفتار:‌مسلک :‌هسته. مرغ:‌مضاف الیه  . گرفتار صفت ،‌قفس مضاف الیه صفت / مسلک مرغ: ترکیب اضافی/مرغ گرفتار: ترکیب وصفی/ گرفتار قفس: ترکیب اضافی/تناسب:‌مرغ ، اسیر،‌قفس / این همه :‌قید/

*در هر گروه  اسمی  به تعداد صفت ها، ترکیب وصفی  و به تعداد اسم ها یا ضمایر پس از هر اسم ، ترکیب اضافی داریم .

قلمرو ادبی: مراعات نظیر:‌مرغ، اسیر ، قفس /استعاره و مجاز به علاقه شباهت :مرغ اسیر :‌ شاعر (عارف قزوینی )وهراسیر در بند /ناله : استعاره از شعر/  مصرع دوم تشبیه و تشخیص/تکرار:‌مرغ

 

قلمرو فکری: ناله و زاری پرندة گرفتار (‌شاعر) به خاطر وطن است، روش پرنده ای اسیر در قفس نیز مانند من به خاطر وطن است .

تناسب دارد با ابیات:

*هرکه را مهر وطن در دل نباشد کافر است /معنی حب الوطن فرموده پیغمبر است

*در ره عشق وطن از سر و جان خاسته ایم /تا در این ره چه کند همت مردانة ما                                                           

۲-همّت از باد سحر می طلبم گر ببرد                          خبر از من به رفیقی که به طرف چمن است

قلمرو زبانی: همّت: کمک( هم خانوادة:اهتمام / طرْف :‌کنار، کناره  / بیت :‌۳ جمله /همت، خبر  :‌مفعول / باد :‌متمم / سحر:‌مضاف الیه /بادسحر: ترکیب اضافی/طرْف ِ چمن: ترکیب اضافی/  جملۀ مرکب ( گر، که : پیوند های وابسته ساز)

قلمرو ادبی: تشخیص در بیت( شخصیت بخشیدن به  باد به جهت کمک طلبیدن از باد سحر)/بادسحر: نماد پیــــام رسانی

‌ همت طلبیدن :کنایه ازانتظار کمک  داشتن/ به طرْف چمن بودن: کنایه از آزاد بودن/ چمن : استعاره از ایران /

قلمرو فکری: از باد صبح گاهی انتظار دارم که خبر گرفتاری مرا به رفیقم که در کنار چمن آزاد است ببرد . (مفهوم: انتظار داشتن از دوستان جهت یاری ورهایی وی از زندان )

۳-فکری ای هم وطنان ، در ره آزادی خویش                    بنمایید که هر کس نکند، مثل من است

قلمرو زبانی:  بیت:  ۴ جمله / هم وطن: منادا (=  واژۀ وندی ) /  ره آزادی خویش:(ره :‌هسته ،‌آزادی :‌مضاف الیه ، خویش :‌مضاف الیه مضاف الیه = ۲ ترکیب اضافی)/ هرکس [فکری برای آزادی خویش ]: حذف قسمتی از جمله به قرینۀ لفظی/مثل: حرف اضافه و ادات تشبیه/نکند:(فکری) نکند(حذف به قرینه لفظی)،چاره جویی نکردن

 

 ‌ قلمرو ادبی: مصرع دوم : تشبیه

قلمرو فکری: ای هم میهنان برای آزادی خود چاره ای بیندیشید؛ زیرا هرکس برای آزادی فکری نکند مانند من اسیر می شود.(مفهوم:عارف قزوینی از دوستانش و مردم که مانند او دغدغة آزادیخواهی را ندارند و کاری نمی کنند؛ شکایت می کند، توصیه به حرکت و قیام )