فارسی یازدهم
درس ششم
کارگاه متن پژوهی

✳️ قلمرو زبانی

1- کاربرد حرف " به " را در بیت های زیر بررسی کنید .
🔹فرزند عزیز را به صد جهد
    بنشاند چو ماه در یکی مهد
🔸یا رب به خدایی خداییت
   وان گه به کمال پادشاییت
🔺در هر دو بیت حرف اضافه است . اما در بیت اول به معنی " با " و در بیت دوم " به " سوگند است .

2- در بیت زیر ، نخست قید را حذف کنید سپس اجزای باقیمانده را طبق زبان معیار به ترتیب بنویسید و نقش دستوری هریک را بنویسید .
🔹می داشت پدر به سوی او گوش
     کاین قصه شنید گشت خاموش
به سوی او : متمم قیدی
🔺پدر گوش می داشت
پدر : نهاد          گوش می داشت : فعل مرکب
🔺این قصه شنید
نهاد : محذوف ( پدر ) / این قصه : مفعول / شنید : فعل
🔺خاموش گشت
نهاد : محذوف ( پدر ) / خاموش : مسند / گشت : فعل اسنادی

3- واژه های زیر را به صورت صامت و مصوت تجزیه کنید .
🔹شادان : ش (صامت) ا (مصوت) د (صامت) ا (مصوت) ن (صامت)
🔸سامانه : س (صامت) ا (مصوت) م (صامت) ا (مصوت) ن (صامت) کسره (مصوت)

✳️ قلمرو ادبی

1- شاعران در سرودن منظومه های داستانی غالبا از قالب " مثنوی " بهره می گیرند ، مهمترین دلیل آن را بنویسید .
🔺 مناسب ترین قالب برای بیان داستان های طولانی است زیرا شاعر در هربیت می تواند یک قافیه جداگانه بیاورد و بعد از چند بیت از قافیه قبلی نیز استفاده کند .

2- هریک از بیت های زیر را از نظر کاربرد آرایه های ادبی بررسی کنید .
🔹چون رایت عشق آن جهان گیر
    شد چون مه لیلی آسمان گیر
آسمان گیر شدن : کنایه از آشکار و مشهور شدن
رایت عشق : اضافه تشبیهی
مه لیلی : استعاره از چهره ی زیبای لیلی
ماه و آسمان : تناسب
🔸برداشته دل ز کار او بخت
    درماند پدر به کار او سخت
بخت و سخت : جناس ناهمسان
مصراع اول : تشخیص
دل برداشتن : کنایه از قطع امید کردن
کار او : تکرار

3- در بیت زیر شاعر چگونه از تشبیه برای خلق کنایه بهره گرفته است ؟
🔹آمد سوی کعبه سینه پرجوش
     چون کعبه نهاد حلقه در گوش
🔺شاعر در تشبیه " چون کعبه نهاد حلقه در گوش " از وجه شبه دو گانه بهره برده است ، حلقه در گوش نهادن ، در پیوند با کعبه منظور حلقه ی درکعبه و در پیوند با پدر مجنون ، کنایه از توسل به درگاه خداوند .

✳️ قلمرو فکری

1- معنی و مفهوم بیت زیر را به نثر روان بنویسید .
🔹حاجت گه جمله ی جهان اوست
    محراب زمین و آسمان اوست
🔺کعبه جایگاهی است که نیاز و حاجت همه ی جهانیان در آن برآورده می شود و محل عبادت همه ی موجودات زمینی و آسمانی است.
مفهوم : خداوند تنها تکیه گاه بندگان است .

2- در بیت های زیر کدام ویژگی های مجنون بارز است ؟
🔹گویند ز عشق کن جدایی
    این نیست طریق آشنایی
🔺وفاداری مجنون
🔸کز عشق به غایتی رسانم
     کاو ماند اگرچه من نمانم
🔺فداکاری و ایثار عاشق

3- بر مبنای درس و با توجه به بیت های زیر ، تحلیلی از سیر فکری پدر مجنون ارائه دهید .
🔹عشق بازی ، کار بیکاران بود
    عاقلش با کار بیکاران چه کار ؟

🔸از سر تعمیر دل بگذر که معماران عشق
    روز اول ، رنگ این ویرانه ، ویران ریختند
🔺پدر مجنون در ابتدا ، عشق را کاری بیهوده و بازیچه می داند اما در پایان تسلیم قدرت عشق می شود و به عظمت آن پی می برد .

4- مفهوم بیت زیر را با نگرش خویشان مجنون و چاره سازی آن ها مقایسه کنید .
🔹یک بار هم ای عشق من از عقل میندیش
    بگذار که دل حل بکند مساله ها را
🔺تسلیم شدن در برابر عشق برخلاف میل عقل اندیشان / تقابل عقل و عشق
ارتباط معنایی دارد با :
🔺عشق دریایی کرانه ناپدید
    کی توان کردن شنا ای هوشمند

🔺شود آسان زعشق کاری چند
    که بود نزد عقل بس دشوار