فارسی۲
#درس۱۴
#حمله_حیدری

🔸بیت یک:
دلیران میدان‌گشوده نظر
که بر کینه اول که بندد کمر؟

قلمرو زبانی:
بیت یک‌جمله مرکب و دو جمله ساده است.
دلیران،کینه،گشوده:وندی
کینه : جنگ و دشمنی.
بندد کمر : کنایه است از آماده شدن برای انجام کاری ، همّت کردن ، اقدام کردن.
که در آغاز مصراع دوم حرف ربط و که میانه مصراع ضمیر پرسشی و نهاد است جناس تام دارند.

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه: نظر و کمر حروف قافیه(  َ  ر )
کمر بستن و نظر گشودن کنایه است.
نظر مجاز از چشم.
دلیر ، میدان ، کینه و کمر مراعات النظیر دارند.
دو "که" درمصراع دوم جناس تام.
گشوده و ببندد تضاد دارند.
واج آرایی با تکرار صامت  ک .

قلمرو فکری:
پهلوانان حاضر در رزمگاه با دقت نگاه می کردند تا(ببینند) چه کسی اول برای جنگ آماده می شود؟
مضامین : ترس از عمرو، مترصد بودن ؛ یافتن خط شکن.

🔸بیت دو:
که ناگاه عمرو آن سپهر نبرد
برانگیخت ابرش برافشاند گرد

قلمرو زبانی:
بیت دوجمله است.
عمرو : حرفِ واو  درپایان کلمه تلفظ نمی شود.
عَمرو : عَمر و عُمَر هر دو اسم خاص هستند در عربی برای این که شکل مکتوب آن ها با هم اشتباه نشود به اوّلی یک حرف « و » اضافه می کنند امّا این « و » تلفظ نمی شود .
برانگیخت ابرش و برافشاند گرد به یک معنا هستند یعنی با شتاب تاخت.
 ابرش : اسبی که اعضای او خال خالی باشد
 ( در این جا مطلق اسب منظور است. )
برافشاند گرد: غباری بلند کرد کنایه از با شتاب تاختن اسب.

قلمرو ادبی:
کلمه های قافیه نبرد و گرد با حروف (  َ رد)
تشبیه عمر به سپهر نبرد وجه شبه :تسلط و چیرگی
سپهر نبرد ترکیب اضافه تشبیهی با وجه شبه گستردگی، وسعت، فراخی
گرد برافشاندن کنایه است از با سرعت تاختن.
مفهوم بیت اغراق دارد.

قلمرو فکری:
ناگهان عمروبن عبدود که در جنگاوری چون آسمانی مسلط و جیره بود اسبش را به حرکت دراورد و به سرعت تاخت.
مضامین‌کلی :شتاب عمرو برای رفتن به جنگ؛ اعتماد به نفس عمرو برای جنگ شجاعت

🔸بیت سه:
چو آن آهنین کوه آمد به دشت
همه رزمگه کوه فولاد گشت

قلمرو زبانی:
بیت دارای دو جمله است.
آهنین و رزمگه : وندی
همه رزمگه : ترکیب وصفی وگروه نهادی
کوه فولاد : ترکیب اضافی وگروه مسندی

قلمرو ادبی:
کلمه های قافیه : دشت و گشت با حروف ( َ  شت)
قافیه دارای جناس ناقص اختلافی است‌
آهنین کوه ترکیب وصفی مقلوب است : کوه آهنین و تشبیه دارد.
کوه استعاره است برای عمرو.
رزمگه به کوه فولاد تشبیه شده است.
این بیت اغراق دارد.

قلمرو فکری:
وقتی عمر با آن هیکل درشت ولباس آهنین خودبه میدان آمدگویی میدان جنگ به کوه فولاد تبدیل شد(سراسرمیدان رو پوشانده بود)
مضامین کلی : قدرت بدنی عمرو . اغراق در جنگاوری . کاملا مسلح بودن عمرو . جثه بزرگ عمرو .

🔸بیت چهار:
بیامد به دشت و نفس کرد راست
پس آنگه باستاد و همرزم خواست

قلمرو زبانی:
بیت دارای چهار جمله است.
نفس راست کردن کنایه است از نفس عمیق کشیدن. نفس راحت کشیدن وآمادگی برای جنگ . فعل مرکب است .
باِستاد مخفف بایستاد : ایستاد.
بیامد و باستاد کاربرد تاریخی ماضی ساده هستند. با ساختمان فعلی ساده .
هم‌رزم : وندی .

قلمرو ادبی:
کلمه های قافیه راست و خواست با حروف ( آست )
دشت مجاز از میدان جنگ.
نفس راست کردن کنایه است.
در این بیت واج آرایی در صامت س نفس نفس زدن از تکرار س به خوبی مشهود است .

قلمرو فکری:
به میدان آمدونفس راحتی کشید  ؛ ایستاد وحریف طلبید.


🔸بیت پنج:
حبیب خدای جهان آفرین
نگه کرد بر روی مردان دین

قلمرو زبانی:
بیت دارای یک جمله است.
مردان:وندی . جهان آفرین:مرکب
مردان دین : مسلمانان .
حبیب خدا : دوست خدا . پیامبر ص مورد نظر است.
جهان آفرین صفت فاعلی مرکب مرخم است.
مصراع اول صاحب خبر( نهاد ) است.

قلمرو ادبی:
کلمه های قافیه آفرین و دین با حروف ( این )
حبیب خدای جهان آفرین : تتابع اضافات و واج آرایی .

قلمرو فکری:
پیامبر اسلام ص این دوست خدای جهان آفرین ؛ به چهره مسلمانان نگاه کرد.
مضامین کلی : امید واری . مبارز طلبی . انتظار داشتن .

🔸بیت شش:
همه برده سر در گریبان فرو
نشد هیچکس را هوس رزم او

قلمرو زبانی:
سر در گریبان فروبردن کنایه است از خجالت کشیدن. و نیز به معنای ترس .
هوس : میل .
( را )نشانه فک اضافه است برای ترکیب هوسِ هیچ‌کس.
درباره نوع را با دلایل محکم نطرات دیگری هم هست بررسی نمایید:
چون "را"کنار نهاد آمده،نهادی یا مالکیت است ؛هیچ کس هوس رزم اورا نداشت.
جابجایی نشانه مفعول است به خاطر تکمیل وزن شعر.
را ی مالکیت یا فک اضافه نیست
همه ضمیر مبهم است با مرجع مسلمانان.

قلمرو ادبی:
کلمه های قافیه فرو و او حروف قافیه او
همه و هیچ تضاد دارند.
سردرگریبان فروبردن کنایه است.

قلمرو فکری:
همه مسلمانان از شرمندگی سر را به گریبان انداخته بودند و هیچکس هوس جنگیدن با عمرو را نداشت.
مضامین کلی : شرمساری . ترس . در سکوت اعلام انصراف از جنگ!!
تعادل نیرو نداشتند

🔸بیت هفت:
به جز بازوی دین و شیر خدا
که شد طالب رزم آن اژدها

قلمرو زبانی:
بیت دارای دوجمله است. با بیت پیشین موقوف المعانی است .
به جز مستثی از مفهوم بیت قبل است همه خجالت زده شدند به جز  حضرت علی ع.
بازوی دین وشیرخدا متمم ومعطوف.

قلمرو ادبی:
کلمه های قافیه خدا و اژدها کلمات قافیه ( آ )
بازو دین و شیر خدا استعاره‌است از حضرت علی ع. و تلمیح دارد به اسدالله لقب آن حضرت.
اژدها استعاره از عمرو است. این استعاره بار معنایی ویرانگری و آتش‌افروزی دارد.

قلمرو فکری:
_همه مسلمانان شرمنده شده بودند_ به جز حضرت علی ع که خواهان جنگ با عمرو _که چون اژدهایی بود _ شد.
مضامین کلی : شجاعت حضرت علی ع

🔸بیت هشت:
برِ مصطفی بهر رخصت دوید
از او خواست دستوری اما ندید

قلمرو زبانی:
بیت دارای سه جمله است.
دستوری وندی . نوع ی : بعضی آن را نکره می دانند . و نظریه دیگر اینکه : به ضرورت وزن آمده و زاید است .
برِ  اسم است به معنای نزد ، کنار
بهر :حرف اضافه.
رخصت مترادف دستور: اجازه ، فرمان.

قلمرو ادبی:
کلمه های قافیه دوید و ندید .
بر و بهر : جناس ناقص افزایشی.
واج آرایی باصامت  س  برای تاکید بر دستور.

قلمرو فکری:
حضرت علی ع با شتاب به نزد پیامبر رفتند که برای جنگ احازه بگیرند اما پیامبر به ایشان اجازه ندادند.
مضامین کلی : احترام به پیامبر ص . فرمان برداری از پیامبر ص.چرا پیامبر به حضرت علی ع اجازه ندادند؟
تا  شجاعت بقیه را بسنجد. محبت به علی ع.


🔸بیت نه:
به سوی هژبر ژیان کرد رو
به پیشش برآمد شه جنگ‌جو

قلمرو زبانی:
بیت  دارای دو جمله است.
پیش کسی برآمدن ایستادگی .
هژبر : شیر . ‌
ژیان : عصبانی ؛ جنگجو
برآمد : فعل پیشوندی.
رو کرد : فعل مرکب.

قلمرو ادبی:
کلمه های قافیه رو و  جو که جناس ناقص اختلافی دارند.
هژبر  استعاره از حضرت علی ع .
واج آرایی با تکرار صامت  ش  . برای تاکید بر شه جنگجو کنایه از حضرت علی ع است .

قلمرو فکری:
عمرو به سمت حضرت علی ع که چون شیری خشمگین‌بود رفت و علی ع این شاه جنگ جو ‌در مقابل او ایستاد.
مضامین کلی : مقاومت و ایستادگی
رودررویی . تقابل دو پهلوان . ایستادگی در جهاد ... تداعی ولایت حضرت

🔸بیت ده:
دویدند از کین دل سوی هم
در صلح بستند بر روی هم

قلمرو زبانی:
بیت دارای دو جمله است.
کین : خشم ؛ نفرت.
درِ ... را بستن : مانع .... شدن
بر رویِ : حرف اصافه مرکب .
در صلح را بستند: راهی برای صلح باقی نگذاشتند.

قلمرو ادبی:
کلمه های قافیه سوی و روی جناس ناقص اختلافی دارند.
درِ صلح ترکیب اضافه استعاری‌
در .... را بستن کنایه است
کین دل حشو دارد . سستی ساختار زبان یکی از اختصاصات سبکی منظومه حمله حیدری است.
کین و صلح تضاد .

قلمرو فکری:
عمرو و حضرت علی ع از خشم و کینه ای که در دل داشتند به سوی هم حمله کردند و هیچ راهی برای صلح و آشتی باقی نگذاشتند.
مَامین کلی : دشمنی عمیق داشتن . شدت جنگ . ازبین رفتن صلح و دوستی

🔸بیت یازده:
فلک باخت از سهم آن جنگ رنگ
بود سهمگین جنگ شیر و پلنگ

قلمرو زبانی:
بیت دارای دو جمله است.
فلک : آسمان . نهاد جمله است.
سهم و سهمگین : ترس و وحشت
سهمگین وندی
 سهم : ترس ، بیم ، هراس ، هول ، تیر ، تیری که در قرعه کشی به کار برند
رنگ باخت :فعل مرکب

قلمرو ادبی:
کلمه های قافیه رنگ و پلنگ است.
جنگ و رنگ دارای جناس ناقص اختلافی هستند
واح آرایی در بیت با تکرار صامت های گ  و ن
رنگ باختن کنایه از ترسیدن.
فلک رنگ باخت : استعاره مکنیه و تشخیص .
رنگ باختن برای فلک تشخیص ایجاد می کند
شیر و پلنگ استعاره اند و مراعات النظیر.
 سهم در معنای تیر با جنگ ایهام تناسب دارد .
 این بیت اغراق دارد.

قلمرو فکری:
حتی آسمان از جنگ آنها ترسیده بود ( به راستی ) جنگ پهلوانان وحشتناک است.

🔸بیت دوازده:
نخست آن سیه روز و برگشته بخت
برافراخت بازو چو شاخ درخت

قلمرو زبانی:
بیت یک جمله است.
سیه روز و برگشته بخت صفت جانشین اسم برای عمرو.
سیه روز : بدبخت
برگشته بخت : بدبخت . وندی مرکب.
برافراخت : بالا برد

قلمرو ادبی:
کلمه های قافیه بخت و درخت
تشبیه بازوی عمرو به شاخه درخت با وجه شبه کشیده و به سمت بالا قرار گرفتن.
تشبیه این بیت اغراق آمیز است.
بازو مجاز از دست.
سیه روز و برگشته بخت کنایه هستند به معنای بیچاره

قلمرو فکری:
ابتدا عمر بیچاره و بدبخت دست خود را چون شاخه درخت بالا برد.
مضامین کلی : بیچارگی عمرو . عظیم‌الجثه بودنش

با بیت بعدی موقوف المعانی است.

🔸بیت سیزده:
سپر بر سر آورد شیر اله
علم کرد شمشیر آن اژدها

قلمرو زبانی:
شیر اله : علی ع
علم کردن : بالا بردن
اژدها : عمرو

قلمرو ادبی:
کلمه های قافیه اله و اژدها در جایگاه قافیه قرار دارند! عیوب قافیه دارد حداقل حروف مشترک برای قافیه را ندارد.
سپر و سر جناس ناقص افزایشی
شیر اله استعاره از علی ع
اژدها استعاره از عمرو
سپر با شمشیر مراعات النظیر دارد

قلمرو فکری:
حضرت علی ع سپر را بر سر خود گرفت و عمر چون اژدهایی شمشیر را بالا برد.

🔸بیت چهارده:
بیفشرد چون کوه پا بر زمین
بخایید دندان به دندان کین

قلمرو زبانی:
بخایید : از مصدر خاییدن :
 به دندان نرم کردن. مضغ کردن . گاز گرفتن
دندان به دندان خاییدن : خشمگین شدن.
دندان کین : اضافه اقترانی.
کاربرد تاریخی افعال ماضی ساده همراه با " ب " تاکید و زینت آمده است .

قلمرو ادبی:
کلمه های قافیه زمین و کین
دندان به دندان خاییدن کنایه است از خشم گرفتن
 و نیز پای بر زمین فشردن کنایه از خشمگین شدن .
عمرو را به کوه تشبیه کرده است با وجه شبه پای فشردن .
مضامین کلی : خشم عمرو

قلمرو فکری:
عمر پای خود را چون کوه محکم بر زمین فشار می داد و دندان ها را ازخشم بر هم می سایید

🔸بیت پانزده:
چو ننمود رخ شاهد آرزو
به هم حمله کردند باز از دو سو

قلمرو زبانی:
بیت دارای دوجمله است.
باز : قید.
از دو سو:متمم قیدی .
شاهد آرزو : گروه نهادی.

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : آرزو و سو
شاهد آرزو تشبیه بلیغ اضافی است.
ننمود رخ شاهد آرزو : کنایه است از ناکامی.
آرزو رخ ننمود تشخیص دارد .
مصراع اول مفهوم کنایی دارد : وقتی به آرزویشان نرسیدند...

قلمرو فکری:
وقتی به آرزویشان (غلبه بر طرف مقابل) نرسیدند دوباره از دوطرف به هم حمله کردند.
مضامین کلی:
حرمان ؛تلاش بیشتر ؛استمرار جنگ و پافشاری ؛جدی شدن جنگ ؛حمله مجدد برای پیروزی

🔸بیت شانزده:
نهادند آوردگاهی چنان
که کم دیده باشد زمین و زمان

قلمرو زبانی:
بیت دارای دوجمله است .
نهادند: ساختند.
آوردگاه : وندی است به معنای میدان جنگ.
چنان آوردگاهی : ترکیب وصفی با مفهوم تعجبی

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : چنان و زمان
زمین و زمان جناس ناقص اختلافی و مجاز هستند . و تشخیص دارند.
مفهوم بیت مبالغه دارد.

قلمرو فکری:
چنان جنگی برپاکردند که هیچکس در طول تاریخ نظیر آن را ندیده بود.
مضامین کلی :
شدت جنگ ؛ بی سابقه بودن نبرد

🔸بیت هفده:
زبس گرد از آن رزمگه بردمید
تن هردو شد از نظر ناپدید

قلمرو زبانی:
بیت دارای دو جمله است.
جمله دوم اسنادی است . ناپدید مسند است.
تن هردو گروه نهادی.
بردمید : برخاست . به هوا بلند شد. فعل پیشوندی.
مقصود از هردو  ؛ عمرو و حضرت علی  ع  است.
رزمگه : ساختمان وندی . میدان جنگ.
ناپدید : وندی .

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : ناپدید و بردمید.
مفهوم بیت مبالغه دارد.

قلمرو فکری:
( براثر حملات آنها) چنان گرد و غباری بلند شد که دیدن هیچکدام آنها در غبار جنگ ممکن نبود.
قرابت با بیت قبل درسختی وشدت جنگ
مضامین کلی : شدت جنگ و درگیری.

🔸بیت هجده:
زره لخت لخت و قبا چاک‌چاک
سر و روی مردان پراز گرد و خاک

قلمرو زبانی:
بیت دارای سه جمله است .
در سه جمله فعل ها به قرینه معنوی حدف شده اند.
لخت‌لخت و چاک‌چاک : ساختمان مرکب . مترادفند به معنای تکه‌تکه . و مسند جمله اند.
سروروی و گردوخاک : مرکب وندی
مردان : وندی .
پر از گردو خاک گروه مسندی .

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : چاک و خاک
زره و قبا مراعات النظیرند .
واج‌آرایی باصامت‌های  خ  و   چ .
سروروی : مجاز از سرتاپا . مراعات النظیر.

قلمرو فکری:
لباس‌های جنگی آن دو براثر ضربات سلاح‌ها تکه‌تکه شده بود و سرتاپایشان پراز گردو خاک بود.
مضامین کلی :
جنگ طولانی شده بود ؛شدت جنگ ؛ خستگی زیاد

🔸بیت نوزده:
چنین آن دو ماهر در آداب ضرب
زهم رد نمودند هفتاد حرب

قلمرو زبانی:
بیت دارای دو جمله است .
رد نمودند: دفع کردند .
ضرب : ضربه ؛ مجازاً جنگ .
حرب : جنگ ، مجازاً وسیله جنگی .
چنین قید است .
شاید در انتقال متن به کتاب درسی قافیه ها گرفتار جابه‌جایی شده باشند!

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : ضرب و حرب
کلمات قافیه دارای جناس ناقص اختلافی هستند.

قلمرو فکری:
 آن دو جنگجو چنان  در آداب شمشیر زنی مهارت داشتند ، که بسیاری از ضربات سلاح های جنگی را از خود دفع کردند .
مضامین کلی :
مهارت در جنگ ؛ تسلط بر ابزار جنگی ؛ برابری قدرت

🔸بیت بیست:
شجاع غضنفر وصی نبی
نهنگ یم قدرت حق علی

قلمرو زبانی:
هر دو مصراع صاحب خبر ( نهاد )هستند برای بیت بعد .
تمام کلمات این بیت غیر فارسی است.
این بیت با بیت بعدی موقوف المعانی است .
غضنفر : شیر ، استعاره از حضرت علی (ع)
نبی : پیامبر
یم : دریا

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : نبی  و علی
 نهنگ یم قدرت حق : اضافه ی تشبیهی قدرت حق را به دریایی تشبیه کرده است که نهنگ آن حضرت علی (ع) است . دو تشبیه آمده است .
نهنگ ، یم : مراعات نظیر .
بیت تتابع اضافات و واج آرایی دارد .

قلمرو فکری:
شیر شجاع  ، جانشین پیامبر و نهنگ دریای حق ، حضرت علی (ع) ....
مضامین کلی :وصف حضرت علی


🔸بیت بیست و یک:
چنان دید بر روی دشمن ز خشم
که شد ساخته کارش از زهرچشم

قلمرو زبانی:
این بیت دوجمله دارد و با بیت قبل موقوف المعانی است.
 زهر چشم : نگاه تند و خشمگین .
دیدن در .... : نگاه کردن.

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : خشم و چشم .
کلمات قافیه جناس ناقص اختلافی دارند .
زهرچشم : اضافه استعاری .
واج آرایی با تکرار صامت  ش  .
ساخته شدن کار کنایه از مردن.
اغراق دارد .

قلمرو فکری:
چنان از روی خشم به چهره ی دشمن نگاه کرد که عمرو از زهر چشم او کارش ساخته شد .
مضامین کلی : زهرچشم گرفتن حضرت علی ع . ترس عمرو

🔸بیت بیست و دو:
برافراخت پس دست خیبرگشا
پیِ  سربریدن  بیفشرد پا

قلمرو زبانی:
بیت دارای دوجمله است .
برافراخت : فعل پیشوندی است به معنای بلند کرد .
خیبر : قلعه‌های هفت‌گانه یهودیان که بسیار محکم و نفوذناپذیربوده‌است در شمال مدینه .
خیبرگشا : مرکب . صفت فاعلی مرکب مرخم جانشین اسم . مقصود حضرت علی  ع  است که در قلعه خیبر را گشود.
بیفشرد پا : پافشاری کردن : اصرار کردن برای انجام کاری ؛ همت کردن .
پی حرف اضافه  به معنی برای.

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : گشا و پا .
دست ؛ سر و پا مراعات النظیر دارند .
خیبرگشا تلمیح دارد به غزوه خیبر .
بیفشرد پا کنایه ازمصمم شدن .
سر مجازا گردن عمر.

قلمرو فکری:
 پس دست قدرتمند خود را که گشاینده خیبر بود بلند کرد و برای کشتن عمرو مصمم بود .
مضامین کلی : اصرار برای کشتن عمرو . اقدام عملی  علی و پافشاری برای نابودی دشمن

🔸بیت بیست و سه:
به نام خدای جهان آفرین
بینداخت شمشیر را شاه دین

قلمرو زبانی:
بیت دارای یک جمله است .
بینداخت : به کار انداخت . به کار گرفت .
شمشیر را بینداخت : فعل ساده به معنای شمشیر زد.
جهان آفرین : مرکب . صفت فاعلی مرکب مرخم.

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : آفرین و دین
شاه دین استعاره از حضرت علی ع

قلمرو فکری:
 حضرت علی (ع) با نام خدای جهان آفرین شمشیر را زد .
مضامین کلی : آغاز کار با نام خدا . مصمم بودن حضرت علی ع برای نابود کردن دشمن.

🔸بیت بیست و چهار:
چو شیر خدا راند بر خصم تیغ
به سر کوفت شیطان دو دست دریغ

قلمرو زبانی:
بیت دارای دو جمله است .
خصم : دشمن ( عمرو )
تیغ : شمشیر . تیغ راندن : شمشیر زدن .
به سر کوفت دو دست دریغ : کنایه است از اظهار تأسّف و درماندگی کرد.

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : تیغ و دریغ .
شیر استعاره از حضرت علی  ع . تلمیح دارد به لقب آن حضرت اسدالله.
سر و دست مراعات النظیر .
به سرکوفتن کنایه ازافسوس خوردن .
دست دریغ : اضافه اقترانی.

قلمرو فکری:
هنگامی که حضرت علی (ع) بر دشمن شمشیر کشید شیطان دو دست افسوس بر سر کوبید و ناامید شد.
مضامین کلی : دلگرمی و علاقه شیطان‌به کافران و مشرکان.

🔸بیت بیست و پنج:
پرید از رخ کفر در هند رنگ
تپیدند بتخانه ها در فرنگ

قلمرو زبانی:
رنگ از رخ پریدن : کنایه است از ترسیدن .
تپیدند : ساده . بی قرار و مضطرب شدند .
بت‌خانه‌ها : مرکب وندی .

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : رنگ  و  فرنگ .
کلمات قافیه جناس ناقص افزایشی دارند.
هند و فرنگ نماد کفر و شرک. و مجاز از شرق و غرب عالم.
کفر تشخیص دارد با کنایه رنگ پریدن .
رنگ پریدن : ترسیدن .
کفر مجاز از عالم کفر .
بتخانه تشخیص دارد با فعل تپیدن.
بت خانه ها تپیدند استعاره مکنیه .
کفر ؛ هند ؛ بتخانه و فرنگ مراعات النظیر دارند .
رخ کفر : اضافه استعاری . تشخیص.
تلمیح دارد به شکاف برداشتن طاق کسری در زمان‌ تولد پیامبر اسلام ص.

قلمرو فکری:
کفر در مرکز خود (هند) به ترس و وحشت افتاد و آیین بت پرستی کافران از بین رفت .
مضامین کلی : ترسیدن وبی قراری  دنیای کفر وناحقی . بنیان کفر از بین رفت . تاثر و تاسف .

🔸بیست و شش:
غضنفر بزد تیغ بر گردنش
درآورد از پای بی سر تنش

قلمرو زبانی:
بیت دارای دو جمله است .
غضنفر :شیر مقصود حضرت علی ع است.
 بی سر تنش : تن بی ارزش .
تیغ : شمشیر .
ازپای درآوردن : کشتن . نابود کردن
قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : گردنش و تنش .
غضنفر استعاره است برای حضرت علی  ع   و تلمیح دارد به لقب ایشان اسدالله .
گردن ؛ پا ؛ سر و تن مراعات النظیرند .
 ازپای درآوردن کنایه از ‌کشتن .

قلمرو فکری:
 حضرت علی (ع) شمشیر بر گردنش زد و سرش را از تن بی ارزشش جدا کرد .
مضامین کلی : قدرت حضرت علی ع ؛ با یک ضربه دشمن را نابود کرد .

🔸بیست و هفت:
دم تیغ بر گردنش چون رسید
سر عمرو صد گام از تن پرید

قلمرو زبانی:
بیت دارای دو جمله است .
صدگام : قید .
دم : لبه . تیغ : شمشیر .

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : رسید  و پرید .
بیت اغراق دارد .
تن،سر،گردن مراعات نظیر دارد.
صدگام : مجاز از فاصله دور.

قلمرو فکری:
وقتی که شمشیر بر گردن عمرو فرود آمد ، سر از تن او جدا شد و در فاصله دورتری فرود آمد.
مضامین کلی :شدت و قدرت ضربه حضرت علی ع

🔸بیت بیست و هشت:
چو غلتید در خاک آن ژنده پیل
بزد بوسه بر دست او جبرئیل

قلمرو زبانی:
بیت دارای دو جمله است .
غلتید در خاک : کشته شد.
ژنده فیل : فیل بزرگ وعظیم الجثه ، فیل خشمگین ؛ مقصود عمرو است.
مرجع ضمیر  او  حضرت علی ع است.

قلمرو ادبی:
کلمات قافیه : پیل و جبرئیل .
بزد بوسه بر دست او جبرئیل : اغراق.
درخاک غلتیدن کنایه از مردن .
بوسه بر دست کسی زدن کنایه از بزرگداشت.
آن ژنده فیل دوترکیب وصفی واستعاره مصرحه ازعمرو

قلمرو فکری:
وقتی آن قهرمان قوی هیکل به دست حضرت علی (ع) کشته شد ، جبرئیل بر دستان حضرت علی (ع) بوسه زد و او را تحسین کرد .
مضامین کلی :تقدیر الهی . بیانگر تایید الهی بر کشته شدن عمر توسط حضرت .